Podstawa prawna zaświadczenia o niezdolności do pracy
Materię reguluje ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Określa ona, kto orzeka o czasowej niezdolności do pracy, na jakim formularzu, w jakim terminie oraz jakie skutki wywołuje wystawiony dokument po stronie płatnika składek i ubezpieczonego.
Od 2018 r. zaświadczenie wystawia się wyłącznie w postaci elektronicznej, w formie e-ZLA. Dokument powstaje w systemie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i tam pozostaje. Papierowy wydruk sporządza się dziś wyjątkowo, na przykład gdy płatnik składek nie ma profilu informacyjnego, i ma on charakter potwierdzenia, nie oryginału.
Zwolnienie jest orzeczeniem o stanie zdrowia, więc obejmuje je również art. 42 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Lekarz orzeka po zbadaniu pacjenta, przy czym badanie może odbyć się za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, uzupełnione analizą dostępnej dokumentacji medycznej.
Kto i w jakiej formie może je wystawić
Uprawnienie do wystawiania zaświadczeń przysługuje lekarzowi, lekarzowi dentyście, felczerowi i starszemu felczerowi po uzyskaniu od ZUS upoważnienia oraz po założeniu profilu w systemie Zakładu. Bez tego upoważnienia dokument nie powstanie, niezależnie od posiadanego prawa wykonywania zawodu.
Formularz wymaga wskazania okresu niezdolności, numeru statystycznego choroby, adresu pobytu ubezpieczonego w czasie zwolnienia oraz kodu literowego, jeżeli przepisy go przewidują. Wystawiający weryfikuje przy tym dane ubezpieczonego i płatnika bezpośrednio w bazie ZUS, co ogranicza pomyłki identyfikacyjne.
Jakie dane trafiają do ZUS i do pracodawcy
Po podpisaniu dokument trafia automatycznie na profil płatnika składek w systemie ZUS, a jego kopia zostaje udostępniona Zakładowi. Ubezpieczony nie musi dostarczać pracodawcy żadnego papieru, a termin siedmiu dni na doręczenie zwolnienia, znany z poprzedniego stanu prawnego, w tym trybie nie ma zastosowania.
Zakres danych widocznych dla pracodawcy jest węższy niż zakres danych przekazanych ZUS. Płatnik widzi okres niezdolności i informację, czy chory powinien leżeć, natomiast numer statystyczny choroby pozostaje poza jego wglądem. Ubezpieczony może sprawdzić własne zaświadczenie po zalogowaniu na Internetowym Koncie Pacjenta pod adresem pacjent.gov.pl oraz na swoim koncie w serwisie ZUS.
Przebieg teleporady zakończonej oceną niezdolności do pracy
Konsultacja rozpoczyna się od wywiadu obejmującego objawy, czas ich trwania, choroby przewlekłe, przyjmowane leki oraz charakter wykonywanej pracy. Ten ostatni element jest istotny, ponieważ niezdolność ocenia się w odniesieniu do konkretnych obowiązków zawodowych, a nie w oderwaniu od nich.
Następnie lekarz analizuje przekazaną dokumentację i w razie potrzeby prosi o uzupełnienie. Dopiero po zebraniu materiału ocenia zasadność orzeczenia i jego długość. Konsultacja może zakończyć się orzeczeniem niezdolności, uznaniem, że stan zdrowia jej nie uzasadnia, albo skierowaniem na badanie bezpośrednie.
Zakup dotyczy konsultacji, a nie dokumentu. Jeżeli lekarz odmówi orzeczenia z przyczyn medycznych, opłata podlega zwrotowi. Jeżeli pacjent nie przekaże dokumentacji, o którą został poproszony, konsultacja została zrealizowana i opłata nie wraca.
Data wsteczna: co dopuszczają przepisy
Ustawa zasadniczo pozwala objąć zaświadczeniem okres nie wcześniejszy niż trzy dni poprzedzające dzień badania. Warunkiem jest stwierdzenie, że w tym okresie stan zdrowia w sposób oczywisty uzasadniał niezdolność do pracy. Nie jest to więc decyzja uznaniowa, lecz ocena kliniczna, którą lekarz musi umieć uzasadnić.
Wyjątek dotyczy lekarza psychiatry, który może orzec niezdolność za okres wcześniejszy, jeżeli zaburzenia chorobowe ograniczały wcześniej zdolność ubezpieczonego do oceny własnego postępowania. Odrębne zasady obowiązują także przy pobycie w szpitalu, gdzie zaświadczenie wystawia się po zakończeniu hospitalizacji.
Obowiązki ubezpieczonego w trakcie zwolnienia
Zwolnienie służy odzyskaniu zdolności do pracy, co przekłada się na obowiązek wykorzystywania go zgodnie z celem. Wykonywanie pracy zarobkowej w okresie niezdolności albo działania utrudniające powrót do zdrowia skutkują utratą prawa do zasiłku za cały okres objęty zaświadczeniem.
Adres podany na zwolnieniu ma znaczenie proceduralne, ponieważ pod nim może pojawić się kontrola. Jego zmiana w trakcie zwolnienia wymaga zawiadomienia płatnika i ZUS w terminie trzech dni. Adnotacja o tym, czy chory powinien leżeć, czy może chodzić, wyznacza dopuszczalny zakres aktywności.
Kontrola ZUS i konsekwencje jej negatywnego wyniku
Zakład prowadzi dwa rodzaje kontroli. Pierwsza dotyczy prawidłowości orzekania i polega na wezwaniu ubezpieczonego do lekarza orzecznika albo na żądaniu dokumentacji od wystawiającego. Orzecznik może skrócić okres niezdolności, co powoduje utratę prawa do zasiłku za pozostałe dni. Druga kontrola dotyczy prawidłowości wykorzystywania zwolnienia i może odbyć się pod wskazanym adresem.
Nieusprawiedliwione niestawienie się na wezwanie lub uniemożliwienie badania skutkuje utratą ważności zaświadczenia od dnia następującego po wyznaczonym terminie. Z tego powodu warto odbierać korespondencję z ZUS także w trakcie choroby oraz aktualizować dane kontaktowe na koncie ubezpieczonego.
Sytuacje, w których zdalna ocena nie jest wystarczająca
Ocena niezdolności do pracy wymaga wiarygodnych danych o stanie zdrowia. Jeżeli rozpoznanie zależy od osłuchania, badania palpacyjnego, oceny rany, pomiaru parametrów życiowych albo od badań obrazowych, lekarz powinien skierować pacjenta na badanie bezpośrednie zamiast orzekać na odległość.
Odrębnie należy traktować urazy, podejrzenie choroby zakaźnej wymagającej diagnostyki, ciążę powikłaną oraz stany nagłe. Ból w klatce piersiowej, duszność, zaburzenia świadomości czy nasilone krwawienie są wskazaniem do skorzystania z numeru 112 lub zgłoszenia się do szpitalnej izby przyjęć, a nie do konsultacji planowej.
Pozycja taryfy Zwolnienie L4: 99,00 zł. Stanowisko w sprawie zajmuje orzekający. Przejdź do formularza.