Co zmieniło rozporządzenie Ministra Zdrowia z 12 lipca 2023 r.
Rozporządzenie opublikowane w Dz.U. 2023 poz. 1368 uporządkowało zasady wystawiania recept na środki odurzające, substancje psychotropowe oraz preparaty zawierające prekursory kategorii 1. Wprowadzono wyraźny wymóg: wystawienie takiej recepty poprzedza zbadanie pacjenta, a przy dalszym prowadzeniu terapii przepisy odwołują się do okresu trzech miesięcy od ostatniego zbadania.
Zmiana była odpowiedzią na praktykę wystawiania dokumentów wyłącznie na podstawie wypełnionego formularza, bez rzeczywistego kontaktu z pacjentem. Ustawodawca nie wykluczył jednak kontaktu zdalnego. Zbadanie może odbyć się za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, co przewiduje art. 42 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.
W praktyce oznacza to przesunięcie ciężaru z formy kontaktu na jego rzeczywistą treść. Liczy się to, czy lekarz zebrał wywiad, przeanalizował dokumentację i był w stanie ocenić stan pacjenta, a nie to, czy rozmowa odbyła się w gabinecie.
Zakres podmiotowy: których preparatów dotyczy wymóg
Regulacja obejmuje produkty zawierające środki odurzające grup I-N i II-N, substancje psychotropowe grup II-P, III-P i IV-P oraz preparaty z prekursorami kategorii 1. Przynależność konkretnego preparatu wynika z wykazów stanowiących załączniki do ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, a nie z kategorii dostępności wydrukowanej na opakowaniu.
To rozróżnienie bywa źródłem kosztownego nieporozumienia. Oznaczenie Rpw noszą przede wszystkim preparaty z grup I-N, II-N i II-P, na przykład opioidowe leki przeciwbólowe czy metylofenidat. Natomiast benzodiazepiny oraz leki nasenne z grupy Z, zaliczone do grupy IV-P, są w Polsce wydawane na zwykłą receptę Rp i mimo to podlegają dokładnie tym samym wymogom: zbadaniu pacjenta i regule trzech miesięcy. Kategoria Rpz to z kolei produkty do zastrzeżonego stosowania i z omawianą regulacją nie ma nic wspólnego.
Nie każdy lek stosowany w psychiatrii figuruje w tych wykazach. Znaczna część preparatów wykorzystywanych w leczeniu zaburzeń nastroju, w tym leki przeciwdepresyjne, podlega ogólnym zasadom wystawiania recept. Rozstrzyga nazwa substancji czynnej zestawiona z wykazami z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, a nie potoczne przekonanie o sile działania preparatu. Nazwę substancji czynnej wskazuje Charakterystyka Produktu Leczniczego, a wątpliwość rozstrzygnie farmaceuta w aptece albo lekarz prowadzący.
Ograniczenia ilościowe i okres, na jaki wystawia się receptę
Rozporządzenie w sprawie recept określa maksymalną ilość substancji, na jaką można wystawić pojedynczy dokument, oraz okres kuracji, który dokument może obejmować. Recepta na środek odurzający lub substancję psychotropową zachowuje co do zasady ważność 30 dni, licząc od daty wystawienia albo od wskazanej daty realizacji od.
Ograniczenia mają cel ochronny. Zmniejszają ryzyko gromadzenia zapasów, ograniczają skalę ewentualnego zatrucia i wymuszają regularny kontakt z lekarzem prowadzącym. Ich konsekwencją jest konieczność planowania kolejnych konsultacji z wyprzedzeniem, zwłaszcza przed dłuższym wyjazdem.
Weryfikacja historii leczenia w systemie
Lekarz wystawiający receptę na te grupy preparatów ma dostęp do informacji o dotychczas wystawionych i zrealizowanych dokumentach zapisanych w Systemie Informacji Medycznej. Pozwala to sprawdzić, czy pacjent nie otrzymał niedawno analogicznego dokumentu od innego lekarza oraz czy deklarowana historia leczenia znajduje potwierdzenie.
Weryfikacja służy bezpieczeństwu, nie kontroli obyczajowej. Jej celem jest wykrycie sytuacji, w których równolegle prowadzone terapie kumulują dawki albo w których dochodzi do niekontrolowanego zwiększania ilości preparatu. Z tego powodu przedstawienie pełnej i zgodnej z prawdą historii leczenia leży w interesie pacjenta.
Pacjent widzi tę samą historię po zalogowaniu na Internetowym Koncie Pacjenta pod adresem pacjent.gov.pl. Warto ją przejrzeć przed konsultacją, ponieważ ułatwia to rzetelne odtworzenie dat i nazw preparatów.
Odmowa jako element ochrony pacjenta
Lekarz może odmówić wystawienia dokumentu, jeżeli stan pacjenta wymaga badania bezpośredniego, jeżeli historia leczenia budzi wątpliwości, jeżeli od ostatniego zbadania upłynął okres wykluczający prowadzenie sprawy w danym trybie albo jeżeli zachodzą przeciwwskazania wynikające z Charakterystyki Produktu Leczniczego.
Odmowa podlega odnotowaniu w dokumentacji wraz z uzasadnieniem i wskazaniem dalszej ścieżki postępowania. Warto pamiętać o zasadzie rozliczenia: przedmiotem umowy jest konsultacja, a nie dokument. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłata wraca, natomiast gdy pacjent nie dostarczy dokumentacji, o którą lekarz poprosił, konsultacja została zrealizowana i opłata nie podlega zwrotowi.
Odstawianie leku i planowanie kolejnej konsultacji
Nagłe przerwanie terapii preparatami z tych grup bywa niebezpieczne. W zależności od substancji może prowadzić do nasilonego niepokoju, bezsenności, zaburzeń wegetatywnych, a przy części preparatów o działaniu uspokajającym również do drgawek. Z tego powodu zmniejszanie dawki planuje lekarz prowadzący, indywidualnie i stopniowo.
Praktyczny wniosek dotyczy planowania. Kolejną konsultację warto umówić z wyprzedzeniem, przed wyczerpaniem zapasu, a przed dłuższym wyjazdem ustalić z lekarzem sposób postępowania. Jeżeli w trakcie terapii pojawi się nasilenie lęku, myśli samobójcze albo znaczące pogorszenie stanu, właściwą reakcją jest pilny kontakt: całodobowo 800 70 2222, 116 123, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia numer alarmowy 112.
Pozycja taryfy E-Recepta Psychiatryczna: 250,00 zł. Stanowisko w sprawie zajmuje orzekający. Przejdź do formularza.