Zaloguj Zamów

Karta grupy G6. Leki na sen na receptę: rejestr substancji, ryzyko i zasady wydawania

Leki na sen na receptę tworzą dwie odrębne grupy. Grupa pierwsza obejmuje właściwe leki nasenne (zolpidem, zopiklon, benzodiazepiny nasenne): ich skuteczność jest potwierdzona, lecz niosą ryzyko uzależnienia, figurują w wykazie substancji psychotropowych jako grupa IV-P, a ChPL każe stosować je jak najkrócej. Druga to leki zarejestrowane w innych wskazaniach, np. trazodon czy mirtazapina, po które lekarz sięga ze względu na działanie uspokajające. Punktem wyjścia w bezsenności przewlekłej jest CBT-I, czyli terapia poznawczo-behawioralna bezsenności, a farmakoterapia ma trwać krótko.

Autorzy Opracowanie: redakcja Medirecept · Recenzja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301)
Usługa Psychiatria
Data publikacji 2026-11-20

1. Rejestr grupy: leki nasenne i leki stosowane na sen

Tabela zestawia substancje, które pacjenci najczęściej mają na myśli, pytając o leki na bezsenność. Wskazania i ryzyka pochodzą z Charakterystyk Produktów Leczniczych produktów referencyjnych: Stilnox, Imovane, Trittico CR, Mirtor i Atarax. Każdy wiersz opisuje jedną substancję i można go czytać osobno.

SubstancjaWskazanie według ChPLKategoria i statusNajważniejsze ryzyko
ZolpidemKrótkotrwałe leczenie bezsenności u dorosłych, gdy bezsenność powoduje osłabienie uniemożliwiające funkcjonowanie lub dotkliwe cierpienie.Kategoria wydania Rp; zolpidem figuruje w wykazie substancji psychotropowych jako grupa IV-P.Zolpidem może prowadzić do nadużywania i uzależnienia; leczenie nie powinno przekraczać 4 tygodni łącznie z odstawianiem.
ZopiklonKrótkotrwałe leczenie bezsenności u dorosłych: przejściowej, krótkotrwałej lub przewlekłej.Zopiklon: kategoria wydania Rp, status substancji psychotropowej z grupy IV-P.Zopiklon może prowadzić do nadużywania i uzależnienia; leczenie nie powinno przekraczać 4 tygodni łącznie z odstawianiem.
Benzodiazepiny o działaniu nasennym, np. estazolamZakres wskazań zależy od preparatu i wynika z jego charakterystyki.Postacie doustne benzodiazepin: kategoria wydania Rp, status substancji psychotropowych z grupy IV-P.Benzodiazepiny niosą ryzyko tolerancji i uzależnienia, dlatego stosuje się je krótko.
TrazodonZaburzenia depresyjne, w tym depresja przebiegająca z lękiem; bezsenność nie jest wskazaniem trazodonu.Trazodon to lek Rp spoza wykazu substancji psychotropowych.Przeciwwskazaniem do trazodonu jest stan po spożyciu alkoholu lub przyjęciu leków nasennych; przez cały okres leczenia nie należy sięgać po alkohol.
MirtazapinaEpizody dużej depresji u dorosłych; bezsenność nie jest wskazaniem mirtazapiny.Mirtazapina to lek Rp spoza wykazu substancji psychotropowych.Mirtazapina często powoduje senność, wzrost apetytu i masy ciała; jest przeciwwskazana z inhibitorami MAO.
HydroksyzynaObjawowe leczenie lęku u dorosłych, świąd, premedykacja przed zabiegami; bezsenność nie jest wskazaniem hydroksyzyny.Hydroksyzyna to lek Rp spoza wykazu substancji psychotropowych.Hydroksyzyna jest przeciwwskazana m.in. przy wydłużeniu odstępu QT, czynnikach jego ryzyka, w ciąży i podczas karmienia piersią.

2. Leki nasenne nowej generacji i benzodiazepiny: dlaczego tylko krótko

Określenie „leki nasenne nowej generacji” odnosi się zwykle do leków Z: zolpidemu i zopiklonu. Nie oznacza to braku ryzyka. Zapis w obu charakterystykach jest zgodny: czas leczenia ma być jak najkrótszy, a jego górna granica to 4 tygodnie, wliczając w to stopniowe odstawianie leku. Wydłużenie ponad ten czas nie może nastąpić bez ponownej oceny stanu pacjenta, bo z długością leczenia rośnie ryzyko nadużywania i uzależnienia. ChPL Imovane precyzuje dodatkowo, że w bezsenności przejściowej leczenie trwa 2-5 dni, a w krótkotrwałej 2-3 tygodnie.

Ryzyko uzależnienia psychicznego lub fizycznego rośnie z dawką i czasem stosowania. Przypadki uzależnienia zgłaszano częściej, gdy lek przyjmowano dłużej niż 4 tygodnie, a ryzyko jest większe u osób z zaburzeniami psychicznymi oraz u osób nadużywających alkoholu, leków lub innych substancji. ChPL Stilnox zauważa, że po kilku tygodniach działanie nasenne może słabnąć, czyli rozwija się tolerancja. Nagłe przerwanie po wytworzeniu uzależnienia daje objawy odstawienia, a po odstawieniu może wrócić nasilona bezsenność z odbicia.

Benzodiazepiny o działaniu nasennym również niosą ryzyko tolerancji i uzależnienia i stosuje się je możliwie najkrócej, a dopuszczalny czas leczenia podaje charakterystyka konkretnego preparatu. Grupę opisuje osobna karta benzodiazepin.

Inne zapisy z charakterystyk leków Z, istotne dla bezpieczeństwa:

  • przeciwwskazaniami są m.in. myasthenia gravis, niewydolność oddechowa (przy zolpidemie ostra lub ciężka), zespół bezdechu sennego (przy zopiklonie jego ciężka postać), ciężka niewydolność wątroby oraz wcześniejsze złożone zachowania w czasie snu po tym leku;
  • chodzenie, jedzenie lub prowadzenie samochodu we śnie bez pamięci zdarzenia to sygnał do natychmiastowego przerwania leczenia;
  • łączenie z opioidami może prowadzić do depresji oddechowej, śpiączki i śmierci;
  • ChPL Stilnox każe ostrzec pacjentów, aby nie spożywali alkoholu ani innych substancji psychoaktywnych podczas przyjmowania zolpidemu;
  • między przyjęciem zolpidemu a prowadzeniem pojazdu zaleca się co najmniej 8 godzin odpoczynku, a przy zopiklonie ryzyko zaburzeń psychomotorycznych dotyczy w szczególności 12 godzin po przyjęciu;
  • Stosowanie zolpidemu i zopiklonu w ciąży nie jest zalecane.

3. Leki na sen bez ryzyka uzależnienia? Co zapisano w charakterystykach

Pytanie o leki nasenne, które nie uzależniają, prowadzi zwykle do trzech substancji spoza wykazu psychotropów. Żadna z nich nie ma bezsenności we wskazaniach; lekarz stosuje je przy bezsenności z własnej oceny, na przykład gdy zaburzeniom snu towarzyszy depresja albo lęk.

Trazodon jest lekiem przeciwdepresyjnym o działaniu uspokajającym. ChPL podaje, że brak dowodów na jego działanie uzależniające, a senność z pierwszych dni zwykle ustępuje. Przy kończeniu leczenia zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki, aby ograniczyć objawy odstawienia: nudności, ból głowy i złe samopoczucie.

Mirtazapina działa uspokajająco dzięki blokowaniu receptorów histaminowych H1. Charakterystyka stwierdza, że nie powoduje uzależnienia, ale nagłe zakończenie po dłuższym stosowaniu może wywołać objawy odstawienia, najczęściej zawroty głowy, pobudzenie, lęk, ból głowy i nudności. Do najczęstszych działań niepożądanych należą senność, wzrost apetytu i masy ciała.

Hydroksyzyna ma działanie przeciwlękowe i uspokajające. W badaniu polisomnograficznym u osób z zaburzeniami lękowymi i bezsennością wydłużała całkowity czas snu i skracała czas zasypiania, a po 4 tygodniach leczenia lęku nie obserwowano objawów odstawienia. Ma jednak ścisłe przeciwwskazania kardiologiczne: nie wolno jej stosować przy wydłużonym odstępie QT ani przy znanych czynnikach jego ryzyka, w tym przy jednoczesnym przyjmowaniu leków wydłużających QT, takich jak citalopram i escitalopram.

Jako leki przeciwdepresyjne trazodon i mirtazapina mają w ChPL ostrzeżenie klasowe: na początku terapii oraz po każdej modyfikacji dawki może dojść do przejściowego nasilenia lęku i myśli samobójczych, co dotyczy zwłaszcza pacjentów przed 25. rokiem życia. W takiej sytuacji potrzebny jest kontakt z lekarzem od razu, a przy zagrożeniu życia numer 112.

4. Melatonina, suplementy i preparaty z półki aptecznej

Melatonina zarejestrowana jako produkt leczniczy (np. Circadin) ma w ChPL wskazanie ograniczone do jednej sytuacji: krótkotrwałego leczenia pierwotnej bezsenności o niskiej jakości snu u pacjentów w wieku co najmniej 55 lat. Lek przyjmuje się po jedzeniu, na 1-2 godziny przed pójściem spać, przez okres nie dłuższy niż 13 tygodni. Po zakończeniu przyjmowania badania nie wykazały ani efektu z odbicia, ani nasilonych objawów odstawiennych.

ChPL Circadin zaleca, aby w trakcie leczenia nie spożywać alkoholu, bo zmniejsza on skuteczność melatoniny, a sama melatonina może nasilać działanie uspokajające benzodiazepin i leków Z. Charakterystyka opisuje też umiarkowany wpływ na prowadzenie pojazdów, bo melatonina może wywoływać senność.

Melatonina w suplementach diety ma status środka spożywczego, nie produktu leczniczego, i przechodzi inny nadzór jakościowy. Szerzej temat omawia karta o melatoninie na sen.

5. Bezsenność bez tabletek: od czego zaczyna się leczenie

Charakterystyki zolpidemu i zopiklonu zaczynają rozdział ostrzeżeń od tej samej zasady: zanim zaleci się lek nasenny, należy w miarę możliwości ustalić przyczyny bezsenności i wyeliminować czynniki, które ją wywołują. Bezsenność bywa skutkiem depresji, zaburzeń lękowych, bólu, innych chorób, przyjmowanych leków albo nawyków związanych ze snem.

W przewlekłej bezsenności podstawą jest terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (CBT-I). Obejmuje ona m.in. stałe pory snu i wstawania, ograniczenie czasu spędzanego w łóżku bez snu, pracę z myślami, które podtrzymują napięcie przed zaśnięciem, oraz zasady higieny snu. W odróżnieniu od leków nasennych nie niesie ryzyka uzależnienia.

6. Kiedy z bezsennością trzeba iść do lekarza

Wizyta u lekarza jest potrzebna w każdej z poniższych sytuacji. Do psychiatry w ramach NFZ można zgłosić się bez skierowania.

  • bezsenność utrzymuje się mimo leczenia: ChPL Stilnox wskazuje, że utrzymywanie się bezsenności po 7-14 dniach może świadczyć o pierwotnym zaburzeniu psychicznym lub fizycznym, które wymaga diagnostyki;
  • pojawia się chrapanie z przerwami w oddychaniu albo nadmierna senność w dzień, bo bezdech senny jest przeciwwskazaniem do leków Z;
  • bezsenności towarzyszą obniżony nastrój, utrata zainteresowań, lęk lub myśli samobójcze; ChPL Stilnox nie zaleca leków nasennych w początkowym leczeniu chorób psychicznych;
  • lek nasenny przestaje działać albo pojawia się potrzeba przyjmowania go dłużej lub częściej niż zalecono;
  • po leku wystąpiły zachowania we śnie, których pacjent nie pamięta;
  • Mocne leki nasenne stosuje osoba starsza, w ciąży lub przyjmująca opioidy.

7. Recepta na leki nasenne online: zasady dla grupy IV-P

Zolpidem, zopiklon i benzodiazepiny to substancje psychotropowe grupy IV-P, więc recepta na nie podlega szczególnym przepisom. Receptę na kontynuację można wystawić bez badania na podstawie art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, ale § 7 ust. 2b rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje dopuszcza ją tylko wtedy, gdy od ostatniego zbadania pacjenta upłynęło nie więcej niż 3 miesiące. Lekarz sprawdza też historię leczenia w systemie albo w wywiadzie (§ 7 ust. 2a pkt 1). Termin realizacji takiej recepty nie może przekroczyć 30 dni (art. 96a ust. 7 pkt 4 Prawa farmaceutycznego), także w postaci elektronicznej.

W usłudze online wniosek składa się przez formularz z wywiadem, ocenia go lekarz orzekający, a pytania dodatkowe padają na czacie; nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych. Dotyczy to wyłącznie kontynuacji leczenia już prowadzonego i udokumentowanego. Ponieważ charakterystyki leków Z ograniczają leczenie do 4 tygodni, lekarz ocenia, czy dalsze stosowanie jest uzasadnione, i może odmówić albo odesłać do psychiatry. Szczegóły zawierają karty o zasadach recept na leki psychotropowe i o e-recepcie psychiatrycznej.

Substancje z tej grupy

  • Zolpidem - Zolpidem: lek nasenny, limit 4 tygodni, działania niepożądane, recepta
  • Trazodon - Trazodon: lek przeciwdepresyjny stosowany w depresji, także z lękiem i zaburzeniami snu
  • Mirtazapina - Mirtazapina: lek przeciwdepresyjny na epizody dużej depresji u dorosłych
  • Hydroksyzyna - Hydroksyzyna: anksjolityk na lęk i świąd, także w premedykacji (Rp)

01Pytania i odpowiedzi

Czy któryś lek na sen na receptę jest wolny od ryzyka uzależnienia?

Żaden lek nasenny w ścisłym sensie nie jest od tego ryzyka wolny: zolpidem, zopiklon i benzodiazepiny mogą uzależniać. W charakterystyce trazodonu zapisano brak dowodów na potencjał uzależniający, w charakterystyce mirtazapiny zaś, że lek nie uzależnia; obie substancje to jednak leki przeciwdepresyjne bez bezsenności we wskazaniach. Metodą leczenia bezsenności bez ryzyka uzależnienia jest terapia CBT-I.

Po jakie leki na bezsenność sięga lekarz wystawiający receptę?

Do krótkotrwałej terapii bezsenności służą właściwe leki nasenne: zolpidem, zopiklon oraz benzodiazepiny o działaniu nasennym. Przy bezsenności towarzyszącej depresji lub lękowi może sięgnąć po leki o działaniu uspokajającym zarejestrowane w innych wskazaniach, np. trazodon, mirtazapinę albo hydroksyzynę. U osób od 55. roku życia możliwa jest też melatonina jako produkt leczniczy.

Czy mocne leki nasenne mają status leku na receptę?

Tak. Zolpidem, zopiklon i benzodiazepiny mają kategorię Rp i status substancji psychotropowych grupy IV-P, więc apteka legalnie wydaje je wyłącznie na podstawie recepty. Na receptę są też trazodon, mirtazapina i hydroksyzyna. Oferty takich leków bez recepty w internecie pochodzą z nielegalnych źródeł i niosą ryzyko podróbek o nieznanym składzie i dawce. Suplementy z melatoniną są środkami spożywczymi, a nie lekami.

Czy lekarz online może przepisać lek nasenny?

Tylko jako kontynuację leczenia już prowadzonego i udokumentowanego. Przy zolpidemie, zopiklonie i benzodiazepinach przepisy wymagają, aby od ostatniego zbadania pacjenta upłynęły nie więcej niż 3 miesiące, a lekarz sprawdza historię leczenia. Wniosek przechodzi przez formularz i ocenę lekarza, pytania dodatkowe padają na czacie. Lekarz może odmówić, zwłaszcza gdy leczenie trwa dłużej, niż przewiduje ChPL.

Czy melatonina ma udokumentowane działanie przy bezsenności?

Tak, ale w wąskim zakresie: według ChPL Circadin melatonina jako lek służy do krótkotrwałego leczenia pierwotnej bezsenności o niskiej jakości snu u pacjentów w wieku co najmniej 55 lat. W badaniach nie obserwowano efektu odbicia po odstawieniu. W trakcie leczenia nie należy pić alkoholu, bo zmniejsza jej skuteczność. Suplementy diety z melatoniną nie są produktami leczniczymi i podlegają innej kontroli jakości.

Czy mocny lek nasenny można brać dłużej niż miesiąc?

Charakterystyki zolpidemu i zopiklonu mówią, że leczenie nie powinno przekraczać 4 tygodni, łącznie z okresem odstawiania. Dłuższe stosowanie wymaga, by lekarz od nowa ocenił stan pacjenta: wraz z upływem czasu wzrasta ryzyko nadużywania i uzależnienia, a efekt nasenny bywa coraz słabszy. Samodzielne przedłużanie leczenia albo zwiększanie liczby tabletek jest niebezpieczne.

Ta strona ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. O wyborze leku, dawce i sposobie stosowania decyduje lekarz, który zna twój stan zdrowia. Jeśli zagrożone jest życie, dzwoń pod 112.

Proces tworzenia i weryfikacji tekstów opisują nasze wytyczne redakcyjne.