Czym jest depresja i na czym polega?

Depresja to choroba, w której co najmniej przez 2 tygodnie utrzymuje się obniżony nastrój albo utrata zainteresowań, a towarzyszą im zaburzenia snu, spadek energii, trudności z koncentracją i pesymistyczne myśli. Różni się od smutku tym, że nie mija wraz ze zmianą okoliczności i utrudnia codzienne funkcjonowanie. Rozpoznanie stawia lekarz po rozmowie i, w razie potrzeby, badaniach wykluczających inne przyczyny.

Jakie sygnały zapowiadają początek depresji?

Najczęściej pierwsze są zmiany pozornie drobne: gorszy sen, zmęczenie, które nie mija po odpoczynku, utrata radości z dotychczasowych zajęć i wycofywanie się z kontaktów. Później dochodzą trudności z koncentracją, poczucie winy i zmiana apetytu. U mężczyzn depresja często objawia się drażliwością i sięganiem po alkohol. Gdy takie objawy trwają co najmniej 2 tygodnie, warto zgłosić się do lekarza.

Skąd bierze się depresja i czy można ją odziedziczyć?

Depresja wynika z połączenia podatności biologicznej, w tym rodzinnej, z doświadczeniami życiowymi i bieżącym obciążeniem. Odziedziczyć można skłonność, ale nie samą chorobę. Do czynników ryzyka należą przewlekły stres, straty, przemoc, choroby somatyczne, zmiany hormonalne, alkohol i substancje. Żaden z nich nie przesądza o zachorowaniu, a depresja może pojawić się także bez wyraźnego powodu.

Czy leczenie depresji można prowadzić zdalnie, przez wniosek online?

Częściowo. Rozpoznanie i pierwszy dobór leku wymagają wizyty u psychiatry. Online można kontynuować leczenie już ustalone i opisane w dokumentacji: w medirecept wniosek przez formularz ocenia lekarz, a pytania dodatkowe padają na czacie. Lekarz może odmówić, na przykład przy nasileniu objawów, i wtedy pierwszym adresatem pozostaje psychiatra prowadzący. Psychoterapia odbywa się u psychoterapeuty.

Depresja: objawy, przyczyny, leczenie i leki

Q: Jak długo trzeba leczyć depresję lekami?

Leczenie trwa zwykle wiele miesięcy. Charakterystyki escitalopramu i wenlafaksyny zalecają kontynuowanie leków przez co najmniej 6 miesięcy po ustąpieniu objawów, a według ChPL escitalopramu działanie przeciwdepresyjne pojawia się zazwyczaj po 2-4 tygodniach. Przy nawrotach lekarz może zalecić leczenie długotrwałe. Leków nie odstawia się samodzielnie ani nagle; decyzję o zakończeniu terapii podejmuje lekarz.

1. Co to jest depresja i czym różni się od smutku

Smutek, przygnębienie po stracie czy gorszy tydzień należą do zwykłego życia i mijają, gdy zmieniają się okoliczności. Depresja jest chorobą: obniżony nastrój trwa niezależnie od tego, co się dzieje, obejmuje ciało i myślenie, a codzienne obowiązki zaczynają przekraczać siły.

W dokumentacji prowadzonej według ICD-10 pojedynczy epizod depresyjny ma kod F32, a zaburzenie depresyjne nawracające kod F33. Lekarz określa też nasilenie epizodu: łagodne, umiarkowane albo ciężkie, ewentualnie z objawami psychotycznymi. Od nasilenia zależy wybór leczenia.

Depresja może wystąpić raz w życiu, ale u części osób powraca. Bywa też elementem innej choroby, na przykład choroby afektywnej dwubiegunowej, w której okresy depresji przeplatają się z okresami wzmożonego nastroju; dlatego rozpoznanie wymaga oceny lekarza, a nie samodzielnego testu.

2. Objawy depresji: jak się zaczyna i jak wygląda

Depresja zaczyna się często niepozornie: od gorszego snu, zmęczenia, które nie mija po odpoczynku, wycofywania się z kontaktów i rezygnacji z rzeczy, które wcześniej cieszyły. Utratę zdolności odczuwania przyjemności opisuje osobno karta o anhedonii.

Objawy podstawowe to obniżony nastrój, utrata zainteresowań i radości oraz spadek energii. Towarzyszą im zwykle:

zaburzenia snu: bezsenność, wczesne budzenie się albo nadmierna senność;
zmiana apetytu i masy ciała, w obie strony;
trudności z koncentracją, pamięcią i podejmowaniem decyzji;
poczucie winy, bezwartościowości, pesymistyczne myślenie o przyszłości;
spowolnienie albo przeciwnie, niepokój i pobudzenie ruchowe;
dolegliwości fizyczne bez uchwytnej przyczyny: bóle głowy, pleców, brzucha;
Myśli o śmierci, myśli lub zamiary samobójcze.

3. Depresja u mężczyzn i inne nietypowe obrazy

U mężczyzn depresja często kryje się pod inną postacią. Zamiast smutku dominują drażliwość, wybuchy złości, zamknięcie w sobie, ucieczka w pracę, nadużywanie alkoholu, ryzykowne zachowania i dolegliwości fizyczne. Mężczyźni rzadziej zgłaszają się po pomoc, a zachowania samobójcze bywają u nich szczególnie groźne, dlatego takie zmiany warto traktować poważnie.

U osób starszych depresja może przypominać zaburzenia pamięci, u nastolatków objawiać się drażliwością, spadkiem wyników w nauce i izolacją. Po porodzie obniżony nastrój trwający dłużej niż przejściowy smutek poporodowy wymaga oceny lekarza. Obniżenie nastroju po rzuceniu palenia bywa objawem odstawienia nikotyny i zwykle słabnie w ciągu kilku tygodni; jeśli utrzymuje się dłużej i spełnia kryteria depresji, potrzebna jest konsultacja.

4. Skąd się bierze depresja: przyczyny i czynniki ryzyka

Depresja nie ma jednej przyczyny. Powstaje na styku podatności biologicznej, doświadczeń życiowych i bieżącego obciążenia. Te same wydarzenia u jednej osoby wywołają przejściowy kryzys, a u innej epizod choroby.

Nieleczona depresja ma tendencję do przedłużania się i nawrotów. Prowadzi do utraty pracy i relacji, nadużywania alkoholu, pogorszenia przebiegu chorób somatycznych, a w najcięższych przypadkach do samobójstwa. Wczesne leczenie zmniejsza te ryzyka.

Obciążenie rodzinne: depresja częściej występuje u krewnych osób chorych.
Przewlekły stres i trudne wydarzenia: strata bliskiej osoby, rozstanie, przemoc, utrata pracy, przeciążenie, które opisuje także karta o wypaleniu zawodowym.
Choroby somatyczne: niedoczynność tarczycy, choroby serca, cukrzyca, choroby neurologiczne, przewlekły ból.
Okresy zmian hormonalnych: ciąża i połóg, okres okołomenopauzalny.
Alkohol, substancje psychoaktywne i niektóre leki.
Wcześniejsze epizody depresji i inne zaburzenia psychiczne, w tym zaburzenia lękowe.

5. Do jakiego lekarza z depresją: psycholog czy psychiatra

Rozpoznanie depresji stawia lekarz: psychiatra, a w łagodniejszych przypadkach także lekarz rodzinny. Psychiatra może przepisać leki i wystawić zwolnienie; psycholog i psychoterapeuta prowadzą diagnozę psychologiczną i terapię, ale nie przepisują leków. W praktyce często dobrze sprawdza się współpraca obu stron.

Do psychiatry w ramach NFZ nie jest potrzebne skierowanie. Można też zgłosić się do centrum zdrowia psychicznego, jeśli działa w danym rejonie, albo do poradni zdrowia psychicznego.

Ocena opiera się na rozmowie o objawach, ich czasie trwania i wpływie na życie. Pomocne bywają kwestionariusze, ale same w sobie nie decydują o rozpoznaniu. Lekarz może zlecić badania, na przykład hormonów tarczycy i morfologii krwi, by wykluczyć przyczyny somatyczne. Ocenia też ryzyko samobójcze i sprawdza, czy w przeszłości nie występowały okresy wzmożonego nastroju.

6. Leczenie depresji: psychoterapia i leki w zestawieniu

Wybór leczenia zależy od nasilenia objawów, przebiegu wcześniejszych epizodów i preferencji pacjenta. W postaci łagodnej punktem wyjścia bywa psychoterapia, w umiarkowanej i ciężkiej łączy się ją zwykle z lekami przeciwdepresyjnymi.

Forma leczenia	Na czym polega	Uwagi
Terapia poznawczo-behawioralna	Terapia poznawczo-behawioralna uczy rozpoznawać i zmieniać negatywne wzorce myślenia oraz stopniowo wracać do aktywności.	Ta terapia ma dobrze udokumentowaną skuteczność w depresji o nasileniu łagodnym i umiarkowanym.
Terapia interpersonalna i psychodynamiczna	Terapia interpersonalna i psychodynamiczna pracują nad relacjami, stratą, konfliktami i zmianami ról życiowych.	Te formy psychoterapii są stosowane samodzielnie albo razem z lekami.
Sertralina (SSRI)	Sertralina to inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny; w ChPL wśród wskazań są epizody dużej depresji i zapobieganie ich nawrotom.	Sertralina ma kategorię wydania Rp; dawkę ustala lekarz.
Escitalopram (SSRI)	Escitalopram to inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, wskazany w ChPL w leczeniu epizodów dużej depresji.	Escitalopram jest przeciwwskazany razem z lekami wydłużającymi odstęp QT.
Wenlafaksyna (SNRI)	Wenlafaksyna hamuje wychwyt zwrotny serotoniny i noradrenaliny; ChPL wskazuje ją w leczeniu epizodów dużej depresji i w zapobieganiu nawrotom.	Według ChPL pacjent przyjmujący wenlafaksynę nie powinien spożywać alkoholu.
Leczenie w szpitalu i elektrowstrząsy	Hospitalizację i elektrowstrząsy stosuje się w depresji ciężkiej, z objawami psychotycznymi albo opornej na leczenie.	O takim leczeniu decyduje psychiatra.

7. Leki przeciwdepresyjne: co zapisano w Charakterystykach

Leki przeciwdepresyjne nie działają od razu. Według ChPL escitalopramu działanie przeciwdepresyjne pojawia się zazwyczaj po 2-4 tygodniach stosowania. Wcześniejsze odstawienie z powodu braku efektu jest częstym błędem; ocenę skuteczności i ewentualną zmianę leku pozostawia się lekarzowi. Przegląd grupy zawiera karta leków przeciwdepresyjnych, a opisy substancji karty sertraliny i escitalopramu.

Czas leczenia. Charakterystyki escitalopramu i wenlafaksyny zalecają kontynuowanie leczenia przez co najmniej 6 miesięcy po ustąpieniu objawów, czyli po osiągnięciu remisji; ChPL sertraliny mówi o leczeniu przez co najmniej 6 miesięcy. Przy nawrotach lekarz może zalecić leczenie długotrwałe.

Odstawienie. Leków nie przerywa się nagle. W badaniach klinicznych opisanych w ChPL escitalopramu zdarzenia niepożądane po przerwaniu leczenia wystąpiły u około 25% leczonych i u 15% osób otrzymujących placebo. Sposób zakończenia terapii ustala lekarz.

Interakcje. Sertralina, escitalopram i wenlafaksyna są przeciwwskazane razem z nieodwracalnymi inhibitorami MAO z uwagi na ryzyko zespołu serotoninowego; escitalopram także z moklobemidem i linezolidem oraz z lekami wydłużającymi odstęp QT. Charakterystyka hydroksyzyny przeciwwskazuje jej stosowanie u każdego, kto przyjmuje lek wydłużający odstęp QT, a wśród takich leków wymienia wprost escitalopram i citalopram. Opis tej substancji zawiera karta hydroksyzyny.

Wiek. Escitalopramu i wenlafaksyny nie powinno się stosować u osób poniżej 18 lat. Sertraliny także nie stosuje się w tej grupie, z wyjątkiem zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych u pacjentów w wieku 6-17 lat.

Ostrzeżenie z punktu 4.4 ChPL. W pierwszych tygodniach leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób przed 25. rokiem życia. Ryzyko samobójcze utrzymuje się do czasu wyraźnej poprawy. Pacjent i jego bliscy powinni zwracać uwagę na takie zmiany i od razu zgłaszać je lekarzowi, a w bezpośrednim zagrożeniu dzwonić pod 112.

8. Kiedy depresja wymaga pilnej pomocy

Natychmiastowej pomocy wymagają: myśli samobójcze z planem lub przygotowaniami, pożegnania i rozdawanie rzeczy, samookaleczenie, przyjęcie większej ilości leków lub łączenie ich z alkoholem, a także stan, w którym osoba przestaje jeść, pić i wstawać z łóżka.

Bez skierowania można zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy albo do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego. Osoba bliska może wezwać pomoc w imieniu chorego. Formularz wniosku nie jest kanałem zgłaszania stanów nagłych.

112 - numer alarmowy przy bezpośrednim zagrożeniu życia, całodobowo, bezpłatnie.
116 123 - telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, całodobowo, bezpłatnie.
800 70 2222 - Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, całodobowo, bezpłatnie.
116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, całodobowo, bezpłatnie.

9. Depresja a leczenie online: zakres i granice wniosku

Leczenie online depresji w medirecept obejmuje wyłącznie kontynuację leczenia, które wcześniej ustalił lekarz i które jest opisane w dokumentacji, na przykład przedłużenie recepty na stosowany już lek przeciwdepresyjny. Rozpoznanie, pierwszy dobór leku, zmiana leku z powodu braku poprawy i psychoterapia wymagają wizyty u psychiatry albo pracy z psychoterapeutą.

Wniosek składa się przez formularz z wywiadem i dołącza dokumentację. Ocenia go lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), a pytania dodatkowe padają na czacie. Nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych. Lekarz może odmówić, gdy dokumentacja nie potwierdza leczenia, objawy się nasiliły albo zachodzą przeciwwskazania; przy odmowie opłata nie podlega zwrotowi, ponieważ dotyczy oceny wniosku. Zakres usługi opisuje strona e-recepty psychiatrycznej.

Podstawą recepty bez badania jest art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty: receptę niezbędną do kontynuacji leczenia można wystawić, jeżeli uzasadnia to stan zdrowia odzwierciedlony w dokumentacji medycznej. Sertralina, escitalopram i wenlafaksyna mają kategorię Rp i nie są substancjami psychotropowymi w rozumieniu wykazu. Termin realizacji e-recepty nie może przekroczyć 365 dni; odrębne terminy dotyczą antybiotyków (7 dni) oraz środków odurzających i substancji psychotropowych (30 dni). Kod recepty i sposób jej realizacji opisuje karta o kodzie e-recepty w aptece.

Zwolnienie lekarskie przy depresji bywa potrzebne, gdy objawy uniemożliwiają pracę. O jego wystawieniu decyduje lekarz po ocenie stanu zdrowia i może odmówić; w sprawach psychiatrycznych może też odesłać pacjenta do psychiatry. Tryb opisuje strona zwolnienia L4.

10. Jak sobie radzić z depresją obok leczenia

Samopomoc nie zastępuje leczenia, ale je wspiera. Pomaga stały rytm dnia i snu, codzienna, nawet krótka aktywność fizyczna, małe zadania zamiast wielkich planów oraz utrzymywanie choćby minimalnego kontaktu z ludźmi. Alkohol pogarsza nastrój i sen, a Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych odradzają jego picie w trakcie leczenia; przy wenlafaksynie ChPL mówi wprost, że pacjent nie powinien spożywać alkoholu.

Bliscy pomagają, gdy słuchają bez oceniania, nie namawiają, by się wziąć w garść, i wspierają w dotarciu do lekarza. Rozmowa o myślach samobójczych nie zwiększa ryzyka; pytanie wprost pozwala szybciej wezwać pomoc.

Warto też zapisywać obserwacje: jak przebiega sen, kiedy nastrój jest gorszy, jakie działania niepożądane się pojawiły. Taki zapis ułatwia lekarzowi ocenę leczenia na kolejnej wizycie i przy wniosku o kontynuację.

Źródła

Psychiatria kosztuje 250,00 zł. O wystawieniu dokumentu decyduje lekarz. Złóż wniosek o kontynuację terapii.

Depresja w karcie informacyjnej: objawy, rozpoznanie, leczenie i leki