Ketrel: opis leku z kwetiapiną, wskazania z ChPL, bezpieczeństwo i recepta

1. Dane identyfikacyjne: co to za lek

Ketrel zawiera kwetiapinę (nazwa międzynarodowa Quetiapinum), którą klasyfikacja ATC zalicza do leków przeciwpsychotycznych. Charakterystyka określa ją jako lek atypowy, czyli z innym profilem działań niepożądanych niż klasyczne neuroleptyki, przede wszystkim z mniejszą częstością objawów pozapiramidowych.

Według punktu 5.1 ChPL kwetiapina i jej aktywny metabolit, norkwetiapina, działają na wiele receptorów neuroprzekaźników: serotoninowe 5HT2 i dopaminowe D1 oraz D2, a z dużym powinowactwem także na receptory histaminowe i alfa1-adrenergiczne. Hamowanie przez norkwetiapinę transportera noradrenaliny może, jak podaje dokument, przyczyniać się do działania przeciwdepresyjnego.

2. Zakres wskazań: na co pomaga Ketrel według punktu 4.1

Punkt 4.1 Charakterystyki wymienia dwa obszary leczenia: schizofrenię oraz chorobę dwubiegunową. W chorobie dwubiegunowej zapis obejmuje trzy sytuacje kliniczne:

• epizody maniakalne o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu;
• epizody ciężkiej depresji występujące w przebiegu choroby dwubiegunowej;
• Ochrona przed ponownym epizodem maniakalnym bądź depresyjnym, o ile pacjent odpowiedział już wcześniej na terapię kwetiapiną.

3. Czego wskazania nie obejmują

Bezsenności ani lęku w punkcie 4.1 nie ma. Senność i uspokojenie, o które pacjenci pytają, szukając leku na sen, figurują w ChPL jako działania niepożądane, a nie jako cel leczenia. U pacjentów przed ukończeniem 18 lat stosowania Ketrelu się nie zaleca, bo brakuje danych, które by je uzasadniały.

Kwetiapiny nie zatwierdzono także jako leku na objawy psychotyczne towarzyszące otępieniu u starszych pacjentów. W badaniach atypowych leków przeciwpsychotycznych w tej grupie obserwowano większe ryzyko zgonu niż przy placebo oraz około trzykrotnie częstsze powikłania naczyniowo-mózgowe po niektórych lekach z tej klasy.

Inne produkty z kwetiapiną, zwłaszcza o przedłużonym uwalnianiu, mogą mieć w swoich charakterystykach odmienny zakres wskazań. Decyduje dokument konkretnego leku, który przepisał lekarz.

4. Moce i postaci w obrocie: Ketrel 25 mg, 100 mg i wersja XR

Rejestr podaje dla nazwy Ketrel dwie postaci. Tabletki powlekane uwalniają substancję od razu, a tabletki o przedłużonym uwalnianiu oddają ją stopniowo. To odrębne produkty, których pacjent nie zamienia między sobą na własną rękę.

5. Dawkowanie: dlaczego karta go nie podaje

Charakterystyka zaznacza, że schemat dawkowania jest inny dla każdego wskazania, a pacjent ma otrzymać informacje właściwe dla swojej choroby. Z tego powodu karta nie podaje dawek ani pory przyjmowania. Ustala je lekarz prowadzący, a zmiana mocy lub liczby tabletek bez jego decyzji jest błędem. ChPL podaje jedynie, że Ketrel można przyjmować z posiłkiem lub bez niego.

Ketrel 25 mg to najmniejsza moc tabletek powlekanych. Według ChPL ta moc zawiera lak żółcieni pomarańczowej, który może wywołać reakcję alergiczną. W składzie jest ponadto laktoza, więc pacjenci z rzadką, dziedzicznie uwarunkowaną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy albo zaburzonym wchłanianiem glukozy i galaktozy nie powinni tych tabletek stosować.

6. Skutki uboczne Ketrelu w zapisie charakterystyki

Grupa działań bardzo częstych (co najmniej 1 pacjent na 10) obejmuje w ChPL kilka obszarów. Ze strony układu nerwowego to senność, zawroty i ból głowy oraz objawy pozapiramidowe; dalej suchość w ustach, objawy odstawienne i przybieranie na wadze. W wynikach badań laboratoryjnych pojawia się wzrost triglicerydów i cholesterolu całkowitego (głównie frakcji LDL), spadek cholesterolu HDL oraz niższa hemoglobina. Senność typowo występuje w ciągu dwóch pierwszych tygodni, a przy kontynuacji terapii przeważnie mija.

Do działań częstych (od 1 do 10 osób na 100) dokument zalicza między innymi zwiększony apetyt, podwyższone stężenie prolaktyny, dziwaczne sny i koszmary senne, niewyraźne widzenie, kołatanie serca i częstoskurcz, spadek ciśnienia przy wstawaniu, duszność, zaparcie, niestrawność, wymioty, obrzęki obwodowe i drażliwość.

Osobny zapis dotyczy objawów, które wymagają szybkiej reakcji:

• gorączka, osłabienie, senność lub ból gardła mogą wskazywać na spadek liczby białych krwinek; ChPL zaleca niezwłoczne zgłoszenie ich lekarzowi;
• wysoka temperatura, sztywność mięśni i zaburzenia świadomości to możliwe objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego, przy którym leczenie się przerywa;
• uporczywe zaparcie, bo charakterystyka opisuje przypadki niedrożności jelit, także śmiertelne u osób bardziej narażonych;
• Niepokój ruchowy z przymusem poruszania się (akatyzja), najbardziej prawdopodobny w pierwszych tygodniach leczenia.

7. Nastrój i myśli samobójcze w trakcie leczenia

ChPL odnotowuje przypadki myśli i zachowań samobójczych w trakcie leczenia kwetiapiną lub wkrótce po jego przerwaniu. W krótszych badaniach u pacjentów z ciężką depresją w przebiegu choroby dwubiegunowej zdarzeń związanych z próbami samobójczymi było więcej u osób poniżej 25. roku życia leczonych kwetiapiną niż w grupie placebo (3,0% wobec 0%).

Dokument wymaga ścisłego nadzoru zwłaszcza na początku terapii i po zmianie dawki, a pacjent i jego opiekunowie powinni uważnie śledzić zmiany stanu zdrowia. Pogorszenie nastroju, myśli samobójcze albo nietypowe zmiany zachowania są powodem do natychmiastowego kontaktu z lekarzem, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia do wezwania pomocy pod numerem 112.

8. Ketrel a tycie, glukoza i lipidy

Przyrost masy ciała o ponad 7% wartości wyjściowej ChPL zalicza do działań bardzo częstych i zaznacza, że dotyczy on zwłaszcza pierwszych tygodni leczenia u dorosłych. Charakterystyka zaleca ocenę parametrów metabolicznych przed rozpoczęciem terapii, a potem regularne kontrole masy ciała, stężenia glukozy i lipidów.

Rzadko zgłaszano hiperglikemię oraz rozwój lub zaostrzenie cukrzycy. ChPL zaleca obserwację pod kątem objawów hiperglikemii, takich jak wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, nadmierny apetyt i osłabienie; ich pojawienie się należy zgłosić lekarzowi. Wyniki badań kontrolnych są częścią dokumentacji, o którą lekarz może poprosić przy wniosku o kontynuację.

9. Przeciwwskazania i połączenia z innymi lekami

Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na kwetiapinę lub składnik pomocniczy oraz jednoczesne stosowanie inhibitorów enzymu CYP3A4, takich jak inhibitory proteazy HIV, leki przeciwgrzybicze z grupy azoli, erytromycyna, klarytromycyna i nefazodon. W badaniu z ketokonazolem ekspozycja na kwetiapinę rosła od pięciu do ośmiu razy. ChPL nie zaleca też picia soku grejpfrutowego w trakcie leczenia.

Z powodu możliwości zespołu serotoninowego ChPL wymaga ostrożności przy jednoczesnym podawaniu kwetiapiny i leków serotoninergicznych, czyli inhibitorów MAO, SSRI, SNRI albo trójpierścieniowych antydepresantów; ta sama uwaga dotyczy leków, które wydłużają odstęp QT. Karbamazepina i fenytoina znacząco obniżają stężenie kwetiapiny we krwi. W immunoenzymatycznych testach wykrywających metadon i trójpierścieniowe antydepresanty obecność kwetiapiny może wywołać wynik fałszywie dodatni. Pełną listę przyjmowanych leków warto mieć przy wniosku, co opisuje karta o interakcjach leków przy wystawianiu recepty.

10. Alkohol, kierowanie pojazdem, ciąża

Ponieważ kwetiapina sama oddziałuje na ośrodkowy układ nerwowy, punkt 4.5 ChPL wymaga ostrożności przy przyjmowaniu jej razem z alkoholem albo z innymi lekami o działaniu ośrodkowym. Spożywanie alkoholu figuruje też wśród czynników sprzyjających zapaleniu trzustki. Do tego dochodzi spadek ciśnienia przy wstawaniu i zawroty głowy, które według ChPL zwiększają ryzyko upadków, zwłaszcza u osób starszych.

Kwetiapina może zaburzać czynności wymagające pełnej sprawności psychicznej. Dopóki pacjent nie wie, jak reaguje na lek, charakterystyka zaleca rezygnację z kierowania pojazdami i z obsługi maszyn.

Podczas ciąży kwetiapinę podaje się wyłącznie, jeśli korzyść uzasadnia ryzyko, na jakie narażony jest płód. U noworodków matek przyjmujących leki przeciwpsychotyczne w trzecim trymestrze mogą wystąpić objawy pozapiramidowe i odstawienne. Przy karmieniu piersią lekarz ocenia, czy przerwać karmienie, czy leczenie Ketrelem, bo dane o przenikaniu kwetiapiny do mleka są bardzo ograniczone.

11. Psychotrop, benzodiazepina czy lek uzależniający

Słowem „psychotrop” potocznie określa się dowolny lek, który wpływa na psychikę. W sensie prawnym kwetiapina nim nie jest: nie figuruje na wykazie substancji psychotropowych, środków odurzających i nowych substancji psychoaktywnych. Nie jest też benzodiazepiną. Według charakterystyki ani kwetiapina, ani norkwetiapina nie wiążą się w zauważalnym stopniu z receptorami benzodiazepinowymi; działanie i zagrożenia tej grupy leków zebrano w opisie benzodiazepin.

Tekst charakterystyki Ketrelu nie zawiera zapisu o uzależnieniu. Opisuje natomiast ostre objawy po nagłym przerwaniu: bezsenność, nudności, ból głowy, biegunkę, wymioty, zawroty głowy i rozdrażnienie. ChPL zaleca stopniowe odstawianie przez co najmniej jeden do dwóch tygodni i zwraca uwagę na ryzyko prób samobójczych po nagłym zaprzestaniu leczenia. Plan zakończenia terapii ustala lekarz.

12. Zamienniki z kwetiapiną i koszt

W rejestrze ta sama substancja występuje pod wieloma nazwami, między innymi: Kventiax, Ketipinor, Ketilept, Bonogren, Kwetaplex, Pinexet, Setinin i Etiagen. Leki różnią się postacią, mocami i składnikami pomocniczymi, dlatego zmianę leku ustala się z lekarzem albo farmaceutą. Rispolept z rysperydonem to inna substancja przeciwpsychotyczna, a nie odpowiednik Ketrelu.

Karta nie podaje cen. Odpłatność zależy od leku, wskazania i statusu refundacji, a aktualne dane zawiera wykaz leków refundowanych publikowany przez Ministra Zdrowia.

13. Recepta na Ketrel: tryb kontynuacji

Ketrel ma kategorię Rp. Legalnie Ketrelu bez recepty nabyć się nie da, a tabletki spoza legalnego obrotu mogą okazać się podróbkami o niewiadomym składzie. Wymóg, by od ostatniego badania nie minęły trzy miesiące, obowiązuje między innymi przy lekach z substancjami grup II-P, III-P i IV-P; kwetiapiny nie ma w wykazie substancji psychotropowych, więc ten wymóg jej nie dotyczy. E-receptę realizuje się najpóźniej w ciągu 365 dni, przy czym krótsze terminy mają antybiotyki (7 dni) oraz recepty na środki odurzające i substancje psychotropowe (30 dni).

Rozpoznanie i pierwszy dobór leku przeciwpsychotycznego należą do psychiatry na wizycie. Online można jedynie wnioskować o kontynuację leczenia już prowadzonego: ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty (art. 42 ust. 2) pozwala wystawić receptę bez badania pacjenta, jeśli przemawia za tym jego stan zdrowia wynikający z dokumentacji medycznej. Zakres usługi opisuje strona e-recepty psychiatrycznej.

Wniosek składa się przez formularz z wywiadem; ocenia go lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), a pytania dodatkowe padają na czacie. Lekarz może odmówić, na przykład przy braku dokumentacji, objawach pogorszenia albo przeciwwskazanych lekach. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi. Jeżeli recepta zostanie wystawiona, pacjent otrzymuje kod do realizacji w aptece.