Karta nr 20. Olanzapina: rekord leku przeciwpsychotycznego, ryzyk i kontynuacji recepty
Olanzapina jest lekiem przeciwpsychotycznym wydawanym na receptę (kategoria Rp w postaciach doustnych). Według Charakterystyki Produktu Leczniczego Zolafren stosuje się ją u dorosłych w leczeniu schizofrenii, w leczeniu średnio nasilonych i ciężkich epizodów manii oraz w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej. Poniższy rekord porządkuje fakty o działaniu, bezpieczeństwie i kontynuacji leczenia; dawkę i każdą zmianę terapii ustala lekarz.
01Najważniejsze informacje
| Nazwa | Olanzapina |
|---|---|
| Substancja czynna | Olanzapinum |
| Kategoria wydawania | Rp |
| Rodzaj leku | Lek przeciwpsychotyczny |
| Usługa | Psychiatria |
| Data publikacji | 2026-11-19 |
1. Dane identyfikacyjne olanzapiny
Olanzapina to lek przeciwpsychotyczny drugiej generacji. Charakterystyka opisuje ją jako lek przeciwpsychotyczny, przeciwmaniakalny i stabilizujący nastrój. Wpisy w tabeli pochodzą z Rejestru Produktów Leczniczych oraz z ChPL produktu referencyjnego Zolafren; przy innym preparacie obowiązuje jego własna charakterystyka.
| Pole rekordu | Wpis |
|---|---|
| Substancja czynna | Olanzapina (Olanzapinum), kod ATC N05AH03, grupa leków przeciwpsychotycznych. |
| Kategoria wydania postaci doustnych olanzapiny | Rp: tabletki, tabletki powlekane, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej i kapsułki wydaje się na receptę. |
| Kategoria wydania olanzapiny we wstrzyknięciach o przedłużonym uwalnianiu | Rpz: postać do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu ma kategorię leku do zastrzeżonego stosowania. |
| Status olanzapiny w wykazie substancji psychotropowych | Olanzapina nie figuruje w wykazie substancji psychotropowych. |
| Moce doustnych postaci olanzapiny | 2,5 mg, 5 mg, 7,5 mg, 10 mg, 15 mg i 20 mg, zależnie od postaci i producenta. |
| Okres półtrwania olanzapiny | U młodszych zdrowych osób średnio 33,8 godziny, u osób od 65. roku życia 51,8 godziny; u palących krótszy niż u niepalących. |
2. Olanzapina na co: wskazania z charakterystyki
ChPL Zolafren wymienia u dorosłych cztery sytuacje kliniczne. Szersze omówienie samych chorób zawierają karty o schizofrenii i o chorobie afektywnej dwubiegunowej.
- leczenie schizofrenii;
- długookresowe leczenie podtrzymujące u osób, które dobrze odpowiedziały na olanzapinę w początkowej fazie terapii schizofrenii;
- leczenie średnio nasilonych i ciężkich epizodów manii;
- Zapobieganie nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej u osób, u których olanzapina dała dobrą odpowiedź w leczeniu epizodu manii.
3. Jak działa olanzapina i kiedy widać efekt
Olanzapina łączy się z wieloma typami receptorów: serotoninowymi, dopaminowymi, muskarynowymi, alfa-adrenergicznymi i histaminowymi H1. W badaniach obrazowych wysycała receptory serotoninowe 5HT2A silniej niż dopaminowe D2. Po podaniu doustnym osiąga najwyższe stężenie we krwi w ciągu 5-8 godzin, a pokarm nie wpływa na jej wchłanianie.
Pytanie, czy olanzapina uspokaja, ma prostą odpowiedź: senność należy do jej bardzo częstych działań niepożądanych. Uspokojenie nie jest jednak tym samym co poprawa choroby. ChPL zaznacza, że przy lekach przeciwpsychotycznych poprawa stanu klinicznego może nastąpić po kilku dniach lub tygodniach, a w tym czasie stan pacjenta należy dokładnie monitorować. W badaniach nad manią olanzapina przewyższała placebo po trzech tygodniach leczenia.
W dużym badaniu u osób ze schizofrenią i towarzyszącymi objawami depresyjnymi nastrój poprawiał się przy olanzapinie wyraźniej niż przy haloperydolu. Nie czyni to z niej leku przeciwdepresyjnego, ale pokazuje, że wpływa nie tylko na objawy psychotyczne.
4. Olanzapina: skutki uboczne według ChPL
Działania niepożądane dzielą się na częste i uciążliwe oraz rzadkie, ale wymagające szybkiej reakcji. Do drugiej grupy należą: bardzo wysoka gorączka ze sztywnością mięśni i zaburzeniami świadomości (złośliwy zespół neuroleptyczny), objawy hiperglikemii, czyli nadmierne pragnienie, częste oddawanie moczu i osłabienie, a także objawy zapalenia wątroby, gorączka o niewyjaśnionej przyczynie lub obrzęk i ból nogi. Każdy z tych sygnałów wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.
W tabeli ChPL ujęto też zaburzenia erekcji, osłabienie libido, brak miesiączki i powiększenie piersi. Osobno charakterystyka podaje, że w badaniach trwających do 12 tygodni stężenie prolaktyny przekroczyło górną granicę normy u około 30% leczonych, przeważnie w łagodnym stopniu.
Najczęściej, u co najmniej 1% leczonych w badaniach klinicznych, zgłaszano:
- senność, zawroty głowy, zmęczenie i osłabienie;
- zwiększenie masy ciała i wzrost apetytu;
- wzrost stężenia glukozy, cholesterolu i triglicerydów, cukromocz;
- wzrost prolaktyny;
- akatyzję (przymus ruchu), parkinsonizm i dyskinezy;
- niedociśnienie ortostatyczne;
- działanie przeciwcholinergiczne: zaparcia i suchość w ustach;
- przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych;
- wysypkę, obrzęki, gorączkę i bóle stawów;
- Eozynofilię, leukopenię i neutropenię.
5. Przytycie i badania metaboliczne przy olanzapinie
Przytycie jest najlepiej udokumentowanym ryzykiem olanzapiny. Po krótkim leczeniu (mediana 47 dni) wzrost masy ciała o co najmniej 7% wystąpił u 22,2% pacjentów. Przy leczeniu trwającym co najmniej 48 tygodni wzrost o co najmniej 7% dotyczył 64,4% leczonych, o co najmniej 15% 31,7%, a o co najmniej 25% 12,3%.
ChPL podaje przykładowy harmonogram kontroli: masa ciała przed rozpoczęciem leczenia, po 4, 8 i 12 tygodniach, a potem raz na kwartał; glukoza przed leczeniem, po 12 tygodniach i dalej raz na rok; lipidy przed leczeniem, po 12 tygodniach i dalej co 5 lat. Wyniki tych badań warto przechowywać w dokumentacji, bo lekarz orzekający o kontynuacji ocenia także bezpieczeństwo metaboliczne.
6. Olanzapina a alkohol, papierosy, inne leki i kierowanie pojazdem
ChPL nakazuje ostrożność u osób spożywających alkohol oraz przy łączeniu olanzapiny z innymi lekami działającymi hamująco na ośrodkowy układ nerwowy. Sama olanzapina bardzo często wywołuje senność, a często zawroty głowy, dlatego bezpieczniej jest nie łączyć alkoholu z leczeniem, a wątpliwości omówić z lekarzem.
Charakterystyka każe ostrzec pacjentów, aby zachowali szczególną ostrożność przy obsłudze maszyn, w tym prowadzeniu pojazdów, ponieważ olanzapina może wywołać senność i zawroty głowy.
Ważne interakcje według ChPL:
- palenie tytoniu i karbamazepina przyspieszają metabolizm olanzapiny, więc rzucenie lub rozpoczęcie palenia warto zgłosić lekarzowi;
- fluwoksamina i cyprofloksacyna hamują rozkład olanzapiny i zwiększają jej stężenie;
- węgiel aktywowany zmniejsza wchłanianie olanzapiny o 50-60%;
- leki wydłużające odstęp QTc wymagają ostrożności;
- przy jednoczesnym stosowaniu z walproinianem często zgłaszano neutropenię;
- Olanzapina może osłabiać działanie leków pobudzających receptory dopaminowe, stosowanych m.in. w chorobie Parkinsona.
7. Ciąża, karmienie piersią i szczególne grupy pacjentów
Nie przeprowadzono odpowiednich kontrolowanych badań u kobiet w ciąży, dlatego olanzapina powinna być stosowana w ciąży tylko wtedy, gdy spodziewane korzyści dla matki przeważają nad ryzykiem dla płodu. Pacjentka powinna powiadomić lekarza o ciąży lub jej planowaniu. Noworodki narażone na lek w trzecim trymestrze mogą mieć objawy pozapiramidowe lub objawy odstawienia.
Olanzapina przenika do mleka kobiecego i ChPL zaleca odradzanie karmienia piersią podczas leczenia.
Przeciwwskazaniem jest stwierdzone ryzyko jaskry z wąskim kątem przesączania. Nie zaleca się stosowania olanzapiny u osób z psychozą lub zaburzeniami zachowania wywołanymi otępieniem: w badaniach odnotowano tam 3,5% zgonów wobec 1,5% w grupie placebo. Nie zaleca się jej także w psychozie wywołanej lekami dopaminergicznymi u osób z chorobą Parkinsona. U osób po 65. roku życia zaleca się okresowe pomiary ciśnienia tętniczego. Lek nie jest wskazany u dzieci i młodzieży.
8. Czy olanzapina to psychotrop i czy uzależnia
W potocznym języku „psychotropem” nazywa się każdy lek psychiatryczny. Formalnie olanzapina nie jest substancją psychotropową, bo nie ma jej w wykazie ogłaszanym rozporządzeniem Ministra Zdrowia, i jest zwykłym lekiem Rp. ChPL Zolafren nie opisuje uzależnienia od olanzapiny.
Charakterystyka odnotowuje natomiast, że rzadko (od 0,01% do poniżej 0,1%) po nagłym przerwaniu leczenia pojawiały się ostre objawy: pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty.
9. Odstawienie i zmiana leku wyłącznie z lekarzem
Samodzielne odstawienie olanzapiny po poprawie samopoczucia grozi powrotem objawów, a nagłe przerwanie może wywołać opisane wyżej dolegliwości. ChPL zaleca, aby przy planowanym zakończeniu leczenia rozważyć stopniowe zmniejszanie dawki, a plan zakończenia leczenia albo przejścia na inny lek przeciwpsychotyczny układa lekarz prowadzący. Przy uciążliwych działaniach niepożądanych właściwym krokiem jest zgłoszenie ich lekarzowi, a nie pominięcie dawek.
10. Olanzapina: zamienniki i nazwy handlowe
Olanzapinę zawiera wiele produktów, m.in. Zolafren, Zolafren-Swift, Zyprexa, Zyprexa Velotab, Zalasta, Olzapin, Olanzin, Egolanza, Ranofren i Zolaxa. Postać do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu to Zypadhera. Zamiennik ma tę samą substancję czynną, ale tabletki zwykłe, tabletki rozpadające się w jamie ustnej i kapsułki to różne postaci, a o zmianie postaci decyduje lekarz.
Olanzapinę często porównuje się z kwetiapiną. To odrębne substancje o innym profilu działań niepożądanych i nie zastępują się nawzajem bez decyzji lekarza.
11. Recepta na olanzapinę online: tylko kontynuacja
Rozpoznanie schizofrenii lub choroby afektywnej dwubiegunowej i dobór leku należą do psychiatry na wizycie. Online można złożyć wyłącznie wniosek o kontynuację leczenia już prowadzonego i udokumentowanego. Podstawą jest art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty: receptę niezbędną do kontynuacji leczenia można wystawić bez badania, jeżeli uzasadnia to stan zdrowia odzwierciedlony w dokumentacji medycznej.
Ścieżka wygląda tak: formularz z wywiadem, ocena wniosku przez lekarza, a w razie potrzeby pytania dodatkowe na czacie. Usługa nie obejmuje rozmów wideo ani telefonicznych. Lekarz orzekający może odmówić albo skierować do psychiatry, na przykład przy pogorszeniu stanu, zmianie leczenia lub braku dokumentacji. Opis wymaganych dokumentów zawiera karta dokumentacji do wniosku, a przebieg usługi: e-recepta w leczeniu psychiatrycznym.
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zolafren (olanzapina), Rejestr Produktów Leczniczych
- Ulotka dla pacjenta Zolafren (olanzapina), Rejestr Produktów Leczniczych
- Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 2026 poz. 37)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. 2024 poz. 1139)
02Jak zamówić receptę
- 1 Otwierasz formularz Nazwa leku jest już wpisana: Olanzapina. Wystarczy dodać dawkę.
- 2 Odpowiadasz na pytania Podajesz swoje dane i odpowiadasz na kilka pytań o zdrowie. Konto nie jest potrzebne.
- 3 Płacisz Cena: 250 zł. Płacisz BLIK-iem albo kartą po wypełnieniu formularza.
- 4 Lekarz ocenia wniosek Wniosek czyta lekarz z prawem wykonywania zawodu. Może dopytać na czacie, a o recepcie decyduje sam.
- 5 Kod na e-mail Jeśli lekarz wystawi e-receptę, kod przyjdzie na e-mail. W aptece podajesz go razem z numerem PESEL.
O recepcie na Olanzapina decyduje lekarz. Płacisz za ocenę wniosku, więc przy odmowie opłata nie wraca.
03Kto stoi za Medirecept
- Lekarz ocenia każdy wniosek Nadzór medyczny: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn), PWZ 3211301.
- Podmiot leczniczy MEDINOW Sp. z o.o., wpis do RPWDL nr 000000307381.
- Kod e-recepty na e-mail Po decyzji lekarza kod przychodzi na e-mail i widać go też w IKP.
- Szybka i bezpieczna płatność Płacisz w kilka sekund BLIK-iem albo kartą. Połączenie jest szyfrowane, a danych karty nie widzimy.
04Pytania i odpowiedzi: Olanzapina
W leczeniu jakich chorób stosuje się olanzapinę?
Po jakim czasie leczenia olanzapiną widać poprawę objawów?
Czy przyjmowanie olanzapiny grozi uzależnieniem?
Czy przy olanzapinie wolno pić alkohol?
Czy masa ciała rośnie podczas leczenia olanzapiną?
Kto i jak planuje zakończenie leczenia olanzapiną?
Czy receptę na olanzapinę wystawi lekarz online?
05Inne leki
- Rispolept: Rysperydon: lek przeciwpsychotyczny w schizofrenii i manii
- Kwetiapina: Kwetiapina: lek przeciwpsychotyczny w schizofrenii i chorobie dwubiegunowej
- Sulpiryd: Sulpiryd: lek przeciwpsychotyczny, schizofrenia i depresja oporna na leczenie
- Arypiprazol: Arypiprazol: lek przeciwpsychotyczny na schizofrenię i epizody manii
- Ketrel: Kwetiapina, lek przeciwpsychotyczny: schizofrenia i choroba dwubiegunowa
- Amitryptylina: Amitryptylina: lek trójpierścieniowy stosowany w depresji, bólu neuropatycznym i migrenie
Ta strona opisuje, jak zamówić receptę, i nie zastępuje porady lekarza. O dawce i sposobie stosowania leku decyduje lekarz. Jeśli zagrożone jest życie, dzwoń pod 112.
Proces tworzenia i weryfikacji tekstów opisują nasze wytyczne redakcyjne.
Opracowanie: redakcja Medirecept · Recenzja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301)