Karta 24: citalopram w rekordzie leku - wskazania, bezpieczeństwo i kontynuacja leczenia
Citalopram należy do selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI); według Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL) stosuje się go w zaburzeniach depresyjnych i w zespole lęku napadowego, niezależnie od tego, czy towarzyszy mu agorafobia. W rekordzie wydania figuruje kategoria Rp, a substancji nie ujęto w wykazie substancji psychotropowych. Poprawę nastroju odnotowuje się na ogół między 2. a 4. tygodniem przyjmowania.
01Najważniejsze informacje
| Nazwa | Citalopram |
|---|---|
| Substancja czynna | Citalopramum |
| Kategoria wydawania | Rp |
| Rodzaj leku | Selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) |
| Usługa | Psychiatria |
| Data publikacji | 2026-11-15 |
Rekord leku: dane identyfikacyjne citalopramu
Rekord opiera się na danych rejestru produktów leczniczych i na ChPL produktu referencyjnego Citabax 10 (Ranbaxy (Poland) Sp. z o.o.). W polskich dokumentach substancja bywa zapisywana jako cytalopram. Produkty innych wytwórców mogą różnić się mocą, postacią i szczegółami charakterystyki, dlatego wiążący jest dokument dołączony do konkretnego opakowania.
| Pole rekordu | Wartość |
|---|---|
| Substancja czynna | Citalopram (nazwa międzynarodowa Citalopramum) jest selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny. |
| Grupa i kod ATC | Klasyfikacja ATC przypisuje citalopramowi kod N06AB04, czyli grupę leków przeciwdepresyjnych SSRI. |
| Kategoria wydania | Citalopram w tabletkach powlekanych jest wydawany na receptę (Rp). |
| Status prawny | Citalopramu nie ma w wykazie substancji psychotropowych, dlatego do jego recepty stosuje się zasady ogólne. |
| Moce w obrocie | W obrocie są tabletki powlekane citalopramu o mocy 10 mg, 20 mg oraz 40 mg. |
| Wiek | U pacjentów, którzy nie ukończyli 18 lat, citalopramu nie należy stosować. |
Na co jest citalopram: wskazania z ChPL
W punkcie 4.1 ChPL zapisano dwa wskazania: zaburzenia depresyjne i zespół lęku napadowego (zaburzenie paniczne), zarówno z agorafobią, jak i bez niej. Rozpoznanie stawia psychiatra albo inny lekarz na wizycie; objawy obu stanów opisują karty o depresji i o ataku paniki.
Dawkę ustala lekarz. Niższe dawki charakterystyka przewiduje dla pacjentów po 65. roku życia, dla chorych z upośledzoną czynnością wątroby oraz dla osób z wolnym metabolizmem zależnym od enzymu CYP2C19. Przy ciężko upośledzonej czynności nerek (klirens kreatyniny poniżej 30 mL/min) podawanie citalopramu nie jest zalecane, ponieważ w tej grupie brakuje doświadczenia.
Mechanizm działania i czas do efektu
Mechanizm polega na silnym, wybiórczym blokowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny; wychwyt noradrenaliny, dopaminy i GABA zmienia się co najwyżej minimalnie. Lek nie wiąże się w istotnym stopniu z receptorami histaminowymi, muskarynowymi, benzodiazepinowymi i opioidowymi. Według charakterystyki sprawność poznawcza i psychoruchowa pozostaje zachowana, a efekt uspokajający jest minimalny.
Lek wchłania się prawie całkowicie, niezależnie od posiłku, a najwyższe stężenie osiąga średnio po 3 godzinach; biodostępność wynosi około 80%. Okres półtrwania to około 1,5 doby, a stężenie stacjonarne ustala się po 1-2 tygodniach. U osób starszych eliminacja jest wolniejsza.
Efekt w depresji ujawnia się przeważnie po 2-4 tygodniach, a terapię kontynuuje się zwykle co najmniej pół roku, co ma chronić przed nawrotem. Przy lęku napadowym pełny efekt terapeutyczny notuje się mniej więcej po 3 miesiącach. Część pacjentów z lękiem napadowym odczuwa na początku nasilenie lęku, które zazwyczaj ustępuje samoistnie po 14 dniach.
Pierwsze tygodnie leczenia: obserwacja nastroju
Punkt 4.4 ChPL ostrzega, że na początku terapii oraz po każdej korekcie dawki może dojść do przejściowego wzrostu lęku, niepokoju i myśli samobójczych. W metaanalizie badań nad lekami przeciwdepresyjnymi u pacjentów przed 25. rokiem życia odnotowano wyższe ryzyko zachowań samobójczych. Każde pogorszenie samopoczucia lub nietypową zmianę zachowania pacjent albo jego bliscy zgłaszają lekarzowi bez zwłoki, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia wzywają pomoc pod numerem 112.
Inną reakcją opisywaną dla SSRI jest akatyzja: przykre uczucie niepokoju połączone z przymusem ruchu, pojawiające się głównie w początkowych tygodniach. U osób z chorobą afektywną dwubiegunową citalopram może wywołać fazę maniakalną, co jest powodem przerwania leczenia.
Skutki uboczne citalopramu w klasach częstości ChPL
Charakterystyka ocenia objawy niepożądane citalopramu jako zazwyczaj łagodne i mijające z czasem. Dominują w ciągu pierwszych 14 dni terapii, a w miarę poprawy nastroju zwykle wyraźnie się zmniejszają. Zależność od wielkości dawki stwierdzono dla nadmiernej potliwości, suchości jamy ustnej, bezsenności, senności, biegunki, nudności i zmęczenia.
- Zaburzenia czynności seksualnych mogą utrzymywać się także po przerwaniu leczenia SSRI.
- Hiponatremię zgłaszano głównie u osób starszych, przyjmujących leki moczopędne lub odwodnionych; ryzyko wydaje się większe u starszych kobiet.
- U osób z cukrzycą lek może zmienić kontrolę glikemii, a u predysponowanych sprzyjać jaskrze z zamkniętym kątem przesączania.
| Częstość według ChPL | Działania niepożądane |
|---|---|
| Bardzo często (częściej niż u 1 osoby na 10) | Najliczniej zgłaszane po citalopramie są senność lub bezsenność, bóle głowy, drżenie, suchość jamy ustnej, nudności, zaparcie, wzmożona potliwość i osłabienie. |
| Często (u 1 do 10 osób na 100) | Często citalopram powoduje spadek apetytu i masy ciała, pobudzenie, lęk, nerwowość, obniżone libido, trudności z koncentracją, nietypowe sny, zawroty głowy, kołatanie serca, biegunkę, wymioty, ziewanie, świąd oraz zaburzenia ejakulacji. |
| Niezbyt często (u 1 do 10 osób na 1000) | Niezbyt często po citalopramie występują zwiększenie łaknienia i masy ciała, omdlenia, drgawki, bradykardia, rozszerzenie źrenic i pokrzywka. |
| Rzadko (u 1 do 10 osób na 10 000) | Rzadko citalopram powoduje hiponatremię, zespół serotoninowy, krwotoki i zapalenie wątroby. |
Serce i odstęp QT
W elektrokardiogramie citalopram wydłuża odstęp QT, tym bardziej, im wyższa dawka. Z okresu po dopuszczeniu do obrotu pochodzą zgłoszenia komorowych zaburzeń rytmu, także typu torsade de pointes; dotyczyły one przede wszystkim kobiet, pacjentów z hipokaliemią oraz osób z już wydłużonym QT albo innymi schorzeniami serca.
Lek jest przeciwwskazany przy rozpoznanym wydłużeniu odstępu QT i wrodzonym zespole długiego QT, a także w skojarzeniu z innymi lekami wydłużającymi QT, takimi jak leki przeciwarytmiczne klas IA i III, niektóre leki przeciwpsychotyczne (np. pochodne fenotiazyny, pimozyd, haloperydol), trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne oraz część antybiotyków i leków przeciwmalarycznych. Na tej samej podstawie ChPL hydroksyzyny wymienia jej połączenie z citalopramem wśród przeciwwskazań (szczegóły w rekordzie hydroksyzyny). Przed rozpoczęciem terapii koryguje się hipokaliemię i hipomagnezemię, a u pacjentów ze stabilną chorobą serca lekarz rozważa wykonanie EKG.
Interakcje, alkohol i zioła
Citalopramu nie wolno łączyć z inhibitorami MAO. Po zakończeniu przyjmowania nieodwracalnego inhibitora MAO citalopram można włączyć dopiero po 14 dniach, a po moklobemidzie lub selegilinie po upływie minimum jednego dnia; w odwrotnym kierunku, od ostatniej dawki citalopramu do pierwszej dawki inhibitora MAO, wymagana przerwa wynosi co najmniej 7 dni. Przeciwwskazanie obejmuje też linezolid, z wyjątkiem sytuacji, w których zapewniono ścisłą obserwację pacjenta i monitorowanie ciśnienia tętniczego.
Z uwagi na możliwość zespołu serotoninowego citalopramu nie należy stosować jednocześnie z tryptanami, tryptofanem i opioidami, wśród nich z tramadolem; to samo dotyczy produktów zawierających ziele dziurawca. Zachowania ostrożności wymaga jednoczesne stosowanie leków przeciwzakrzepowych, NLPZ i kwasu acetylosalicylowego z uwagi na ryzyko krwawień, a także litu, inhibitorów CYP2C19 (np. omeprazolu, flukonazolu) i leków obniżających próg drgawkowy. Zasady oceny połączeń opisuje karta interakcji leków przy recepcie.
Choć badania przytoczone w charakterystyce nie ujawniły interakcji citalopramu z alkoholem, przy przyjmowaniu SSRI picia alkoholu należy unikać.
Citalopram w ciąży, w okresie karmienia i za kierownicą
Wpływ citalopramu na kierowanie pojazdami i obsługę maszyn ChPL określa jako niewielki lub umiarkowany. Osłabienie uwagi i koncentracji bywa skutkiem samej choroby, leczenia albo jednego i drugiego naraz.
U kobiet w ciąży citalopramu nie powinno się stosować, o ile nie jest to bezwzględnie konieczne, a decyzję poprzedza staranna ocena ryzyka. Nie należy go wtedy odstawiać nagle. Po ekspozycji pod koniec ciąży u noworodka mogą wystąpić zaburzenia oddychania, drgawki, drżenie czy trudności w karmieniu. Przetrwałe nadciśnienie płucne noworodka notowano z częstością około 5 na 1000 ciąż, podczas gdy w populacji ogólnej wynosi ona 1-2 na 1000. Przyjmowanie leku w miesiącu poprzedzającym poród wiąże się z ryzykiem krwotoku poporodowego wyższym, ale mniej niż dwukrotnie.
Do mleka kobiecego citalopram przechodzi w małych ilościach, dlatego kwestię karmienia piersią rozstrzyga lekarz, ważąc korzyści i ryzyko dla dziecka.
Status prawny i ryzyko uzależnienia: czy citalopram to psychotrop
Wykaz substancji psychotropowych nie obejmuje citalopramu, a apteka wydaje go na podstawie standardowej recepty Rp. Charakterystyka nie wymienia uzależnienia, a jej punkt 5.1 stwierdza, że przy długim stosowaniu nie rozwija się tolerancja na blokowanie wychwytu serotoniny. Potocznie bywa nazywany psychotropem, bo działa na mózg, ale w sensie prawnym nie podlega przepisom o substancjach psychotropowych.
To, że citalopram nie uzależnia, nie daje podstaw do natychmiastowego przerwania terapii. Nagłe odstawienie często daje jednak objawy opisane niżej.
Odstawianie citalopramu i zmiana leku: tryb z lekarzem
Charakterystyka określa reakcje odstawienne jako częste, szczególnie gdy leczenie kończy się gwałtownie. W badaniu klinicznym zdarzenia niepożądane po zakończeniu terapii zgłosiło 40% uczestników, a w grupie kontynuującej citalopram 20%. Do typowych objawów należą zawroty głowy, zaburzenia czucia (w tym mrowienie), bezsenność, intensywne sny, pobudzenie albo lęk, nudności, drżenie, potliwość, bóle głowy, kołatanie serca oraz drażliwość.
Dolegliwości występują przeważnie w ciągu kilku pierwszych dni i zazwyczaj mijają w ciągu dwóch tygodni; u niektórych pacjentów utrzymują się jednak 2-3 miesiące albo dłużej. Z tego względu dawkę redukuje się etapami, według harmonogramu wyznaczonego przez lekarza. Zmiana na inny lek, także na escitalopram, wymaga decyzji lekarza z uwagi na okresy przerwy i interakcje.
Produkty z citalopramem w obrocie i zasady zamiany
Na polskim rynku citalopram zarejestrowano m.in. pod nazwami Cipramil, Citabax, Cital, Citaxin, Citronil, Aurex, Oropram i Pram, a także jako Citalopram Medreg i Citalopram Vitabalans. Za zamiennik uznaje się produkt o identycznej substancji czynnej, mocy i postaci farmaceutycznej.
Escitalopram to aktywny enancjomer citalopramu, ale osobna substancja z własną charakterystyką i dawkowaniem; opisuje go karta escitalopramu. Inne leki z tej grupy zestawia karta leków SSRI.
Przedłużenie recepty bez wizyty: przepisy i tryb wniosku
Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty w art. 42 ust. 2 dopuszcza wystawienie recepty bez badania pacjenta, gdy jest ona niezbędna do kontynuacji leczenia, a stan zdrowia odzwierciedlony w dokumentacji medycznej to uzasadnia. Citalopram, jako substancja spoza wykazu psychotropów, nie podlega trzymiesięcznemu ograniczeniu, które przepisy nakładają na recepty bez badania na substancje z grup II-P, III-P i IV-P. Termin realizacji e-recepty wynosi najwyżej 365 dni, przy czym dla antybiotyków obowiązuje 7 dni, a dla środków odurzających i substancji psychotropowych 30 dni.
W medirecept wniosek składa się przez formularz z wywiadem i dokumentacją dotychczasowego leczenia. Wniosek rozpatruje orzekający lekarz; nadzór medyczny: lek. Damian Wojno (PWZ 3211301). Dodatkowe pytania orzekający zadaje na czacie. Tryb dotyczy tylko terapii już rozpoczętej i potwierdzonej dokumentacją, natomiast diagnoza i wybór pierwszego leku pozostają w gestii psychiatry podczas wizyty. Wymagane dokumenty wymienia karta dokumentacji do wniosku, przebieg strona e-recepty psychiatrycznej.
Orzekający może wydać odmowę, np. gdy brakuje dokumentacji, stan pacjenta się pogorszył albo leczenie wymaga zmiany. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi. Jeżeli recepta zostanie wystawiona, pacjent realizuje ją w aptece za pomocą identyfikatora dostępowego.
Leki z tą substancją
- Citabax - Citalopram (SSRI): lek na depresję i zespół lęku napadowego
02Jak zamówić receptę
- 1 Otwierasz formularz Nazwa leku jest już wpisana: Citalopram. Wystarczy dodać dawkę.
- 2 Odpowiadasz na pytania Podajesz swoje dane i odpowiadasz na kilka pytań o zdrowie. Konto nie jest potrzebne.
- 3 Płacisz Cena: 250 zł. Płacisz BLIK-iem albo kartą po wypełnieniu formularza.
- 4 Lekarz ocenia wniosek Wniosek czyta lekarz z prawem wykonywania zawodu. Może dopytać na czacie, a o recepcie decyduje sam.
- 5 Kod na e-mail Jeśli lekarz wystawi e-receptę, kod przyjdzie na e-mail. W aptece podajesz go razem z numerem PESEL.
O recepcie na Citalopram decyduje lekarz. Płacisz za ocenę wniosku, więc przy odmowie opłata nie wraca.
03Kto stoi za Medirecept
- Lekarz ocenia każdy wniosek Nadzór medyczny: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn), PWZ 3211301.
- Podmiot leczniczy MEDINOW Sp. z o.o., wpis do RPWDL nr 000000307381.
- Kod e-recepty na e-mail Po decyzji lekarza kod przychodzi na e-mail i widać go też w IKP.
- Szybka i bezpieczna płatność Płacisz w kilka sekund BLIK-iem albo kartą. Połączenie jest szyfrowane, a danych karty nie widzimy.
04Pytania i odpowiedzi: Citalopram
Zanim zaczniesz albo zmienisz dawkę. Na początku leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój, a u części osób także myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić - dotyczy to zwłaszcza osób poniżej 25. roku życia. W tym okresie potrzebna jest szczególna obserwacja, także przez bliskich. Przy nasileniu takich myśli skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem. Kryzys psychiczny: 116 123 (całodobowo). Zagrożenie życia: 112.
W jakich chorobach lekarz stosuje citalopram?
Kiedy citalopram zaczyna działać?
Czy citalopram uzależnia i czy to psychotrop?
Citalopram a alkohol: co mówi charakterystyka leku?
Czy po citalopramie przybiera się na wadze?
Jak odstawić citalopram, żeby uniknąć objawów odstawiennych?
Czy receptę na citalopram można przedłużyć online?
05Inne leki
- Paroksetyna: Paroksetyna: lek SSRI na depresję, zaburzenia lękowe, OCD i PTSD
- Asertin: Sertralina (SSRI): depresja, lęk napadowy, OCD, lęk społeczny i PTSD
- Zoloft: Sertralina (SSRI) na receptę: depresja, lęk napadowy, ZO-K, fobia społeczna, PTSD
- Elicea: Escitalopram (SSRI): depresja i zaburzenia lękowe, lek na receptę Rp
- Mozarin: Escitalopram (SSRI) na receptę: depresja, lęk napadowy, fobia społeczna, OCD
- Escitil: Escitalopram (SSRI): depresja i zaburzenia lękowe, tabletki powlekane
Ta strona opisuje, jak zamówić receptę, i nie zastępuje porady lekarza. O dawce i sposobie stosowania leku decyduje lekarz. Jeśli zagrożone jest życie, dzwoń pod 112.
Proces tworzenia i weryfikacji tekstów opisują nasze wytyczne redakcyjne.
Opracowanie: redakcja Medirecept · Recenzja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301)